Mùng Hai Tết : KÍNH NHỚ TỔ TIÊN
Thứ Tư MÙNG 2 TẾT
Tin Mừng: Mt 15,1-6 hoặc Lc 2,41-52
KÍNH NHỚ TỔ TIÊN
Hôm nay, giữa không khí ấm áp, thiêng liêng và tràn đầy hy vọng của những ngày đầu xuân Giáp Thìn, chúng ta cùng nhau quy tụ nơi đây để cử hành Thánh Lễ đặc biệt: Lễ Kính Nhớ Tổ Tiên. Dù Lịch Phụng Vụ Giáo Hội đánh dấu hôm nay là ngày Lễ Tro, nhưng tại mảnh đất Việt Nam yêu dấu này, truyền thống Hiếu Đạo ngàn đời đã đưa chúng ta về một lễ nghi cao cả và sâu sắc hơn – lễ tri ân cội nguồn. Mùng Hai Tết là ngày con cháu nhớ về công ơn dưỡng dục, là ngày nối kết thiêng liêng giữa thế hệ hiện tại và những người đã khuất, những người mà chúng ta gọi bằng hai tiếng trìu mến: Tổ Tiên.
Và thật ý nghĩa biết bao, khi Lời Chúa trong Tin Mừng theo Thánh Mát-thêu hôm nay (Mt 15,1-6) lại đặt ngay trước mắt chúng ta một bài học cốt tử về Hiếu Thảo. Chúa Giêsu, trong cuộc tranh luận với những người Pha-ri-sêu và Kinh Sư, đã không chỉ bảo vệ các môn đệ của Ngài, mà còn đi thẳng vào vấn đề căn cốt của lề luật: đâu là điều Thiên Chúa thực sự muốn, và đâu chỉ là truyền thống do con người đặt ra, thậm chí, có thể trở thành vật cản làm lu mờ Lời Thiên Chúa. Những người Pha-ri-sêu đặt câu hỏi: “Sao môn đệ Ngài lại vi phạm truyền thống của tiền nhân, không rửa tay trước khi dùng bữa?” Một câu hỏi về nghi thức, về hình thức bên ngoài, về một thói quen được kính trọng qua nhiều thế hệ. Nhưng câu trả lời của Chúa Giêsu không dừng lại ở việc bảo vệ, mà là một lời chất vấn sắc bén, lột trần sự giả dối ẩn sâu trong việc lợi dụng tôn giáo để trốn tránh trách nhiệm: “Còn các ông, tại sao các ông lại dựa vào truyền thống của các ông mà vi phạm điều răn của Thiên Chúa?”
Chúa Giêsu đưa ra một ví dụ cụ thể, một ví dụ thấm đẫm máu thịt của tình phụ tử và mẫu tử: Mười Điều Răn đã ghi rõ: “Ngươi hãy thảo kính cha mẹ” và “Kẻ nào nguyền rủa cha mẹ, thì phải bị xử tử.” Điều Răn này không chỉ là một quy tắc xã hội, mà là một huấn lệnh từ Thiên Chúa, là cầu nối đầu tiên và căn bản nhất giữa việc yêu mến Thiên Chúa (Ba Điều Răn đầu) và yêu thương tha nhân (Sáu Điều Răn sau). Thảo kính cha mẹ là cánh cửa để bước vào sự trọn lành của tình yêu. Thế nhưng, người Pha-ri-sêu và Kinh Sư đã tìm ra một “lỗ hổng” đầy xảo quyệt trong truyền thống, gọi là Corban. Họ dạy rằng nếu một người tuyên bố: “Những gì con đáng lẽ phải dâng cúng để dưỡng nuôi cha mẹ, nay đã được hiến dâng làm Corban, tức là đã được dành cho Thiên Chúa rồi,” thì người ấy không còn bị ràng buộc bởi nghĩa vụ hiếu thảo với cha mẹ mình nữa. Bằng cách lấy danh nghĩa phụng sự Chúa, họ đã ngang nhiên chối bỏ bổn phận thiêng liêng nhất mà chính Chúa đã ban hành. Chúa Giêsu kết luận một cách đanh thép: “Thế là các ông dựa vào truyền thống của các ông mà huỷ bỏ Lời Thiên Chúa.”
Bài học này không hề cũ kỹ, mà trở nên vô cùng sống động trong ngày Mùng Hai Tết này. Đối với người Việt Nam, Hiếu Thảo là đạo làm con, là căn tính. Triết lý kính nhớ tổ tiên không phải là một truyền thống phụ thêm, mà là nền tảng của gia đình, là xương sống của cộng đồng. Chúng ta dựng lên bàn thờ, chúng ta dâng hương, chúng ta quỳ lạy trước di ảnh ông bà, tổ tiên. Tất cả những nghi thức này là hình thức đẹp đẽ, là lớp vỏ biểu lộ lòng thành kính. Nhưng vấn đề Chúa Giêsu đặt ra là: Liệu cái hình thức này có đang che đậy một sự vắng mặt nào đó của nội dung hay không? Liệu chúng ta có đang dùng sự bận rộn của ngày Tết, dùng những lễ nghi trang trọng để xoa dịu lương tâm về sự vô tâm, lạnh nhạt, hoặc thiếu trách nhiệm đối với cha mẹ đang còn sống?
Hãy nhìn vào những gì được coi là “Corban” trong cuộc sống hiện đại của chúng ta. Có phải đó là công việc bận rộn, là tiền bạc được gửi về từ xa, là những cuộc gọi vội vàng, là sự ưu tiên dành cho bạn bè, xã hội, hay thậm chí là những sinh hoạt công tác đạo đức khác, mà vì chúng, chúng ta loại trừ thời gian thực sự, sự hiện diện thực sự, sự lắng nghe chân thành với cha mẹ? Chúng ta dễ dàng nói: “Con bận quá,” hay “Con đã gửi tiền về rồi,” và tự cho phép mình miễn trừ nghĩa vụ chia sẻ, chăm sóc thể chất và tinh thần mà cha mẹ già yếu đang cần. Tiền bạc, dù quan trọng, không bao giờ là sự thay thế cho tình yêu và sự hiện diện. Một cuộc gọi kéo dài một giờ không bằng mười phút ngồi cạnh cha mẹ, nắm tay họ và thật sự lắng nghe một câu chuyện cũ đã được kể đi kể lại hàng trăm lần.
Thiên Chúa muốn chúng ta hiểu rằng, tình yêu đối với Ngài và tình yêu đối với tha nhân không phải là hai phạm trù tách biệt, mà là một dòng chảy liên tục. Người ta không thể yêu Thiên Chúa, Đấng vô hình, mà lại không yêu thương cha mẹ, những người hữu hình mà qua đó chúng ta nhận được sự sống và tình yêu đầu tiên của mình. Lễ Kính Nhớ Tổ Tiên là cơ hội để chúng ta tự vấn: Chúng ta kính nhớ tổ tiên, ông bà đã khuất với lòng thành kính và biết ơn sâu sắc, đó là một việc làm tốt và cần thiết. Nhưng lòng biết ơn ấy được thể hiện trọn vẹn nhất, chân thực nhất, chính là qua cách chúng ta đối xử với thế hệ đang còn ở giữa chúng ta, là cha mẹ của mình. Nếu chúng ta chỉ cúng bái trang trọng trước di ảnh mà lại bất nhẫn, thờ ơ, hay thậm chí là gây đau khổ cho cha mẹ đang sống, thì chẳng khác nào người Pha-ri-sêu xưa kia đã dùng danh nghĩa Corban để hủy bỏ Lời Thiên Chúa. Lời Chúa đã bị truyền thống của chính chúng ta làm cho trống rỗng, vô hiệu.
Hơn nữa, việc thảo kính cha mẹ còn mang một ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Gia đình là Giáo Hội tại gia, là nơi đầu tiên và quan trọng nhất để truyền thụ đức tin và giá trị. Các con cái của chúng ta không chỉ học bằng lời nói, mà học bằng hành động của chúng ta. Nếu chúng nhìn thấy chúng ta hiếu kính ông bà, cha mẹ mình, chúng sẽ biết cách hiếu kính chúng ta sau này. Ngược lại, nếu chúng thấy chúng ta vô tâm, lạnh nhạt, chúng sẽ học được thói quen ấy. Sự hiếu thảo của chúng ta hôm nay chính là di sản thiêng liêng mà chúng ta để lại cho con cháu mai sau, là cách chúng ta vun đắp cội rễ cho thế hệ tương lai. Điều này nối kết chúng ta với tổ tiên và bảo đảm sự tiếp nối của truyền thống tốt đẹp.
Trong niềm tin Kitô giáo, Lễ Kính Nhớ Tổ Tiên còn mang một chiều kích vượt thời gian: đó là cầu nguyện cho các linh hồn. Chúng ta không chỉ nhớ công ơn vật chất và tinh thần mà ông bà, tổ tiên đã ban cho, mà còn nhớ đến ơn cứu độ mà Chúa Giêsu đã thực hiện cho nhân loại. Chúng ta tin rằng, nhờ công nghiệp của Chúa Kitô, các linh hồn tổ tiên của chúng ta, những người đã sống và qua đời trong ân sủng của Thiên Chúa, đang hưởng hạnh phúc Thiên Đàng, hoặc đang trong quá trình thanh luyện. Lời cầu nguyện tha thiết của con cháu là một hành động hiếu thảo cao cả nhất, là sự hỗ trợ linh thiêng nhất mà chúng ta có thể dành cho họ. Đó là cách chúng ta “kính nhớ” họ không chỉ bằng hương hoa trần thế, mà bằng ơn phúc và sự bình an vĩnh cửu.
Việc thảo kính cha mẹ còn đòi hỏi sự kiên nhẫn và lòng quảng đại, nhất là khi cha mẹ đã về già. Thời gian làm cho họ thay đổi, trở nên khó tính hơn, hay đòi hỏi sự chăm sóc nhiều hơn. Chính lúc đó, tình yêu của chúng ta được thử thách. Chúa Giêsu đã không chỉ đòi hỏi sự cung phụng vật chất, mà còn là sự tôn trọng. Tôn trọng ở đây không chỉ là không nói lời cay nghiệt hay nguyền rủa, mà là tôn trọng cả những ý kiến, những thói quen, những suy nghĩ có thể đã lỗi thời, không còn hợp với nhịp sống hối hả của chúng ta. Tôn trọng nghĩa là đặt mình vào vị trí của họ, để hiểu rằng sự già nua mang đến sự cô đơn và nỗi sợ bị bỏ rơi. Nếu chúng ta có thể yêu thương và chăm sóc cha mẹ già yếu của mình như cách Chúa Giêsu đã dạy, không lợi dụng bất kỳ truyền thống hay lý do nào để né tránh, thì chúng ta mới thực sự là những người con thảo, là những Kitô hữu đích thực.
Mùng Hai Tết là thời điểm chúng ta về lại mái nhà xưa, là nơi cội rễ gia đình bắt đầu. Đây là lúc lý tưởng nhất để chúng ta xét mình về bổn phận hiếu thảo. Nếu cha mẹ còn sống, đã đến lúc chúng ta dẹp bỏ những “Corban” hiện đại đang ràng buộc chúng ta. Hãy tắt điện thoại, gác lại công việc, và dành trọn vẹn sự chú tâm cho họ. Hãy hỏi han không phải bằng những câu hỏi chiếu lệ, mà bằng sự quan tâm sâu sắc đến sức khỏe, tâm tư của họ. Hãy xin lỗi nếu chúng ta đã vô tình làm họ buồn. Hãy nói lời cảm ơn vì sự sống, vì những hy sinh thầm lặng mà đôi khi chúng ta đã quên. Hãy nhớ rằng, ngày này rồi cũng sẽ qua, và một ngày nào đó, cha mẹ sẽ chỉ còn là một di ảnh trên bàn thờ. Khi đó, không một nghi thức cúng bái nào có thể bù đắp được sự tiếc nuối về những ngày tháng chúng ta đã lãng phí, đã không dành trọn vẹn tình yêu cho họ khi còn có thể.
Nếu cha mẹ, tổ tiên đã qua đời, hôm nay là lời nguyện cầu đặc biệt cho họ. Mỗi nén hương chúng ta thắp, mỗi bông hoa chúng ta dâng, mỗi lời kinh chúng ta đọc, xin hãy hòa quyện với công nghiệp cứu chuộc của Chúa Kitô, để cầu xin cho các linh hồn được sớm hưởng Nhan Thánh Chúa. Hãy dùng cuộc sống gương mẫu của mình, dùng tình yêu thương và sự hiệp nhất trong gia đình để tiếp nối di sản đạo đức mà tổ tiên đã để lại. Kính nhớ tổ tiên không chỉ là nhìn về quá khứ, mà còn là sống tốt hiện tại để tương lai được đâm chồi nảy lộc.
Tóm lại, Lời Chúa hôm nay là lời mời gọi chúng ta vượt qua mọi hình thức trống rỗng, mọi sự ngụy biện khéo léo để trở về với tinh thần cốt lõi của Lề Luật: Yêu thương. Và tình yêu ấy được đo lường trước hết và rõ ràng nhất, chính là qua sự hiếu thảo đối với cha mẹ, đối với tổ tiên. Xin cho mỗi người chúng ta trong ngày Mùng Hai Tết này, được Lời Chúa soi sáng, để thực hiện trọn vẹn và đúng đắn Điều Răn Tình Yêu này, hầu chúng ta xứng đáng là những người con thảo của Thiên Chúa và là những người con ưu tú của dòng tộc mình. Xin Chúa Giêsu, Đấng đã nêu gương hiếu thảo trọn vẹn với Đức Mẹ Ma-ri-a và Thánh Giu-se, ban cho chúng ta ơn biết ơn và lòng quảng đại để chu toàn bổn phận cao cả này.
Lm. Anmai, CSsR
