CHÚA NHẬT IV THƯỜNG NIÊN : LÒNG THƯƠNG XÓT

CHÚA NHẬT IV THƯỜNG NIÊN

Tin Mừng: Mt 5,1-12a (Hiến chương Nước Trời – Các mối phúc)

LÒNG THƯƠNG XÓT

Tin Mừng hôm nay mở ra với một trong những bối cảnh quan trọng nhất trong toàn bộ Kinh Thánh Tân Ước: Chúa Giêsu lên núi, ngồi xuống và bắt đầu giảng dạy. Hành động “lên núi” gợi nhớ Môsê lên núi Sinai để nhận Lề Luật cũ, còn Chúa Giêsu, Ngài chính là Đấng Môsê mới, ban bố Tân Luật, Luật Yêu Thương, Luật của Tám Mối Phúc Thật. Bài giảng trên núi, với Tám Mối Phúc là lời mở đầu, không chỉ là một tập hợp các điều răn luân lý; đó là một tuyên ngôn về căn tính của người môn đệ, một bản mô tả về hạnh phúc đích thực, và là tấm hộ chiếu để bước vào Nước Trời. Đây là lời mời gọi triệt để thay đổi cách nhìn nhận về thành công, quyền lực, và hạnh phúc, đưa chúng ta ra khỏi những tiêu chuẩn của thế gian để sống theo logic thần linh, một logic dường như điên rồ và ngược đời. Chúng ta hãy cùng nhau đi sâu vào từng Mối Phúc, để lắng nghe tiếng nói của Thầy Chí Thánh đang mời gọi chúng ta nên người hạnh phúc trọn vẹn.

Mối Phúc thứ nhất, “Phúc thay ai có tinh thần nghèo khó, vì Nước Trời là của họ,” là nền tảng cho tất cả các mối phúc còn lại. Tinh thần nghèo khó không đơn thuần là thiếu thốn vật chất, dù thái độ đó đối với của cải vật chất là điều cần thiết. Tinh thần nghèo khó là sự trống rỗng, là sự từ bỏ hoàn toàn dựa dẫm vào bản thân, vào tài sản, vào danh vọng, hay bất cứ thứ gì ngoài Thiên Chúa. Đó là thái độ khiêm nhường sâu sắc nhận ra rằng mình không là gì, không có gì nếu không có ân sủng Chúa.

Người có tinh thần nghèo khó hiểu rằng mọi sự đều là quà tặng, và chỉ có thể tìm thấy sự an toàn, giá trị, và ý nghĩa cuộc đời mình trong vòng tay của Đấng Tạo Hóa. Sống nghèo khó trong tinh thần là tự nguyện bước ra khỏi vòng kiểm soát ảo tưởng của bản thân, chấp nhận sự mỏng manh yếu đuối của con người, và can đảm trao phó mọi gánh nặng cho Thiên Chúa. Chính sự trống rỗng đó tạo nên một khoảng không rộng lớn trong tâm hồn, đủ lớn để Nước Trời có thể ngự trị. Họ là những người đã học được bài học khó khăn nhất: sự giàu có lớn nhất của con người chính là việc không cần bất cứ thứ gì ngoài Thiên Chúa, và vì thế, họ đã nhận được phần thưởng lớn nhất: Nước Trời.

Mối Phúc thứ hai liên quan đến phản ứng của chúng ta trước nỗi đau và sự bất công: “Phúc thay ai hiền lành, vì họ sẽ được Đất Hứa làm gia nghiệp.” Sự hiền lành mà Chúa Giêsu nói đến không phải là yếu đuối, nhút nhát, hay thụ động trước cái ác. Ngược lại, đó là sức mạnh được kiểm soát, là quyền lực được dùng để phục vụ, không phải để thống trị. Chúa Giêsu đã tự gọi mình là Đấng “hiền lành và khiêm nhường trong lòng.” Người hiền lành là người đã làm chủ được những đam mê giận dữ, kiêu căng, và ham muốn trả thù trong tâm hồn mình. Trong khi thế gian coi sự hiền lành là nhu nhược, thì Đức Kitô tuyên bố đó là con đường dẫn đến sự sở hữu đích thực. Đất Hứa ở đây không chỉ là mảnh đất vật chất hay một nơi chốn nào đó, mà là sự hòa hợp và bình an sâu thẳm, sự hiệp thông trọn vẹn với Thiên Chúa và với nhau—một gia nghiệp mà chỉ những người có trái tim không bị đốt cháy bởi hận thù mới có thể thừa hưởng. Sống hiền lành là chọn phản ứng bằng tình yêu và sự kiên nhẫn khi bị thử thách, đó là sức mạnh lớn lao nhất, là sự chiến thắng đích thực trên chính bản ngã của mình.

Tiếp theo là mối phúc đầy nghịch lý: “Phúc thay ai than khóc, vì họ sẽ được ủi an.” Ai trong chúng ta mà không muốn tránh xa nỗi buồn, sự mất mát, và đau khổ? Thế nhưng, Chúa lại chúc phúc cho những người than khóc. Sự than khóc ở đây có ba tầng ý nghĩa sâu sắc. Thứ nhất, là than khóc về tội lỗi của chính mình, sự đau buồn thống hối vì đã xúc phạm đến Thiên Chúa và làm tổn thương tha nhân. Thứ hai, là than khóc trước sự bất công, tội lỗi, và nỗi đau khổ lan tràn trên thế giới—một sự đồng cảm sâu sắc với đau khổ của nhân loại, một sự chia sẻ gánh nặng thập giá của Đức Kitô. Thứ ba, là than khóc vì những mất mát và thử thách trong đời sống trần thế. Những giọt nước mắt này không phải là tuyệt vọng, mà là những giọt nước mắt của đức tin, biết rằng đằng sau sự đau khổ là một ý nghĩa cao cả, và Thiên Chúa sẽ dùng bàn tay từ ái của Ngài để lau khô tất cả. Chính sự than khóc này mở lòng chúng ta ra để đón nhận sự ủi an duy nhất có thể lấp đầy: sự ủi an của Thánh Thần, một sự ủi an vượt quá mọi hiểu biết của con người.

Mối phúc thứ tư là lời kêu gọi hành động cho sự thánh thiện: “Phúc thay ai đói khát sự công chính, vì họ sẽ được no thỏa.” Đói khát là trạng thái cần thiết nhất, sâu xa nhất của cơ thể sống. Chúa Giêsu không nói đến việc đói khát vật chất, mà là một khát khao mãnh liệt, cháy bỏng—một nỗi khao khát nội tâm về sự công chính, về sự ngay thẳng, về việc thực thi ý muốn của Thiên Chúa. Sự công chính mà Chúa Giêsu mời gọi là sự công chính toàn diện, bao gồm cả việc trở nên thánh thiện trước mặt Chúa (công chính nội tâm) và việc thiết lập công bằng, bác ái, và lẽ phải giữa con người với nhau (công chính hành động). Người đói khát sự công chính không chỉ cầu nguyện cho công lý, mà còn sống công lý, đấu tranh cho công lý, và yêu mến công lý bằng tất cả sức lực của mình. Phần thưởng cho sự đói khát này là sự no thỏa trọn vẹn, không chỉ là sự thỏa mãn về nhu cầu trần thế, mà là sự hoàn thành về mặt tinh thần khi được chiêm ngưỡng và sống trong sự công chính tuyệt đối của Thiên Chúa.

Mối Phúc thứ năm đưa chúng ta vào trái tim của tình yêu Đức Kitô: “Phúc thay ai xót thương người, vì chính họ sẽ được xót thương.” Lòng thương xót là thuộc tính quan trọng nhất của Thiên Chúa, và Chúa Giêsu mời gọi chúng ta trở thành những người thực thi Lòng Thương Xót đó. Lòng thương xót không chỉ là cảm thông hay thương hại; nó là sự đồng cảm sâu sắc đến mức thôi thúc chúng ta hành động để làm dịu nỗi đau của người khác. Nó đòi hỏi chúng ta phải đặt mình vào vị trí của người lầm lỗi, của người đau khổ, của người nghèo hèn, và hành động như thể nỗi đau đó là của chính mình. Lòng thương xót có hai mặt: một mặt là tha thứ cho những người đã xúc phạm đến chúng ta, và mặt khác là thực hành bác ái đối với những người đang cần giúp đỡ. Chúa Giêsu dạy rằng chúng ta sẽ được đối xử theo cách mà chúng ta đã đối xử với tha nhân. Nếu chúng ta dùng thước đo khoan dung, yêu thương, và tha thứ để đo người khác, thì Thiên Chúa, Đấng giàu lòng thương xót vô cùng, sẽ dùng thước đo đó mà đo lại cho chúng ta. Đây là một giao kèo thần thánh: Lòng Thương Xót mà chúng ta ban phát chính là Lòng Thương Xót mà chúng ta nhận lãnh, không chỉ ở đời này mà còn trong cõi vĩnh hằng.

Sự tinh tuyền của tâm hồn là trọng tâm của mối phúc thứ sáu: “Phúc thay ai có tâm hồn trong sạch, vì họ sẽ được nhìn thấy Thiên Chúa.” Tâm hồn trong sạch là một trái tim không bị chia đôi, không bị ô uế bởi sự giả hình, sự tham lam, hay những ý đồ đen tối. Đó là sự đơn sơ, chân thành, và trong suốt trong mọi tư tưởng, lời nói, và hành động.

Người có tâm hồn trong sạch là người chỉ có một mục đích duy nhất: làm đẹp lòng Thiên Chúa. Họ loại bỏ mọi sự vướng bận làm mờ đi cái nhìn của mình, và nhờ đó, họ có thể nhìn thấy Thiên Chúa không chỉ trong những việc lớn lao hay những phép lạ phi thường, mà còn trong những điều bình dị nhất, trong khuôn mặt của người anh em, và trong mọi biến cố của cuộc đời. Sự trong sạch trong lòng mang lại một khả năng đặc biệt là nhận ra sự hiện diện của Thiên Chúa ở khắp mọi nơi, bởi vì chỉ có sự thanh tẩy từ bên trong mới có thể cho phép mắt thiêng liêng của chúng ta chiêm ngưỡng vẻ đẹp và sự thánh thiện của Ngài. Chính sự trong sạch này là chìa khóa mở cánh cửa tri kiến thiêng liêng, dẫn đến sự hiệp thông trọn vẹn nhất với Đấng Tạo Hóa.

Mối phúc thứ bảy mời gọi chúng ta trở thành những cộng tác viên của Thiên Chúa trong công cuộc cứu rỗi: “Phúc thay ai xây dựng hòa bình, vì họ sẽ được gọi là con Thiên Chúa.” Xây dựng hòa bình, hay là người kiến tạo hòa bình, không chỉ là việc giữ gìn sự yên tĩnh hay tránh xa xung đột. Đó là một công việc tích cực, đòi hỏi sự dũng cảm và sáng tạo để mang lại sự hòa giải, hàn gắn những rạn nứt, và kiến tạo lại sự hài hòa giữa con người với nhau, và giữa con người với Thiên Chúa. Hòa bình ở đây là shalom của người Do Thái, có nghĩa là sự trọn vẹn, sự thịnh vượng, sự an lành tuyệt đối. Người kiến tạo hòa bình là người dám bước vào giữa xung đột, gạt bỏ sự ích kỷ và định kiến, để trở thành cầu nối của sự hiểu biết và tình yêu. Đây là một sứ mệnh cao cả, vì khi chúng ta kiến tạo hòa bình, chúng ta đang bắt chước hành động của Thiên Chúa Cha, Đấng đã hòa giải thế giới với chính mình qua Đức Giêsu Kitô. Chính vì sứ mệnh cao cả này, họ được ban cho danh dự tột cùng: được gọi là con Thiên Chúa, được chia sẻ chính danh hiệu và căn tính của Chúa Giêsu Kitô.

Và cuối cùng, Chúa Giêsu đề cập đến Mối Phúc thứ tám, một lời cảnh báo và đồng thời là một lời hứa vĩ đại: “Phúc thay ai bị bách hại vì sống công chính, vì Nước Trời là của họ.” Mối phúc này làm sáng tỏ tính chất triệt để và thách thức của tất cả các mối phúc khác. Sống theo Tám Mối Phúc là sống ngược dòng với thế gian, và sự bách hại là một dấu hiệu gần như không thể tránh khỏi cho người môn đệ đích thực. Sự bách hại ở đây không chỉ là sự đàn áp thể xác, mà còn là sự chế nhạo, sự loại trừ, sự hiểu lầm, và sự ghét bỏ vì đã chọn sống ngay thẳng, trong sạch, và hiền lành giữa một thế giới đầy dẫy tội lỗi và dối trá. Nhưng Chúa Giêsu mời gọi chúng ta vui mừng và hớn hở khi gặp phải những thử thách này, bởi vì chúng ta đang chia sẻ số phận của các tiên tri và các thánh nhân, và phần thưởng của chúng ta ở trên trời thật lớn lao. Mối phúc này xác nhận rằng Nước Trời không phải là một phần thưởng xa vời, mà là một thực tại đã bắt đầu ngay trong sự đau khổ vì danh Chúa. Sự bách hại vì lẽ công chính trở thành dấu chỉ của sự thánh thiện, là sự xác nhận rằng chúng ta đang đi đúng con đường, con đường hẹp dẫn đến sự sống đời đời.

Tám Mối Phúc Thật chính là chân dung tự họa của Chúa Giêsu. Ngài chính là người nghèo khó trong tinh thần, hiền lành, than khóc vì tội lỗi thế gian, đói khát sự công chính, đầy lòng thương xót, tâm hồn trong sạch, Đấng kiến tạo hòa bình vĩ đại, và cuối cùng, là Đấng đã chịu bách hại và chịu chết trên Thập Giá. Khi chúng ta được mời gọi sống Tám Mối Phúc, chúng ta được mời gọi trở thành một Đức Kitô khác, sống một cuộc đời đồng hình đồng dạng với Ngài. Đây là bản Tuyên ngôn Độc lập của người Kitô hữu khỏi sự nô lệ của vật chất và danh vọng, là lời cam kết trung thành với một lý tưởng cao cả hơn mọi ước muốn trần thế. Sống Bát Phúc không phải là một lựa chọn dễ dàng; nó là con đường của thập giá, nhưng lại là con đường duy nhất dẫn đến hạnh phúc vĩnh cửu.

Anh chị em thân mến, thế gian hứa hẹn hạnh phúc qua sự giàu có, qua sự thống trị, qua sự trả thù, và qua sự nổi tiếng. Nhưng Chúa Giêsu, Đấng làm chủ mọi sự, Đấng biết rõ tâm hồn con người hơn ai hết, lại chỉ ra một con đường hoàn toàn khác biệt. Ngài mời gọi chúng ta tìm thấy niềm vui trong sự đơn sơ, sự bình an trong sự hiền lành, sự an ủi trong nỗi đau khổ, sự no thỏa trong lòng khao khát điều thiện, sự tha thứ trong lòng thương xót, cái nhìn về Thiên Chúa trong sự trong sạch, danh hiệu Con Thiên Chúa trong việc xây dựng hòa bình, và phần thưởng vĩ đại nhất trong sự bách hại. Hãy can đảm nhìn lại cuộc đời mình: Chúng ta đang theo đuổi những tiêu chuẩn hạnh phúc nào? Chúng ta có đang cố gắng sống nghèo khó trong tinh thần, có đang hiền lành với những người làm phiền lòng chúng ta, có đang đói khát sự công chính đến mức sẵn lòng từ bỏ sự thoải mái cá nhân để bảo vệ sự thật và lẽ phải? Mỗi mối phúc là một lời mời gọi đổi mới sâu sắc, là một thử thách cho đức tin, và là một lời hứa chắc chắn về một tương lai đầy hy vọng.

Xin cho mỗi người chúng ta, nhờ ơn Chúa Thánh Thần, có đủ sức mạnh để từ bỏ những quy chuẩn cũ kỹ của thế gian, để nắm lấy Luật Yêu Thương của Đức Kitô, và để sống trọn vẹn Tám Mối Phúc Thật ngay trong đời sống thường ngày. Khi chúng ta thực hành lòng thương xót, khi chúng ta kiên nhẫn chịu đựng sự bất công vì lẽ công chính, khi chúng ta trở thành những người kiến tạo hòa bình trong gia đình và cộng đoàn, chính là lúc chúng ta đang xây dựng Nước Trời ngay tại thế gian này và đang tiến gần hơn đến hạnh phúc vĩnh cửu. Xin Chúa chúc lành cho quyết tâm của chúng ta.

Lm. Anmai, CSsR