PHỤC VỤ

Phục vụ làm ta nên cao quí. Phục vụ là con đường dâng hiến con người nhỏ bé của ta cho thực tại lớn lao là Thiên Chúa. Có những phương cách và tâm tình phục vụ rất đơn sơ nhưng giá trị của nó lại rất cao cả đối với Chúa và mọi người :

– Như ánh sao trong Phúc Âm dẫn đường chỉ lối : Nó đứng chung với muôn ngàn ngôi sao khác, nhưng mang một tín hiệu riêng. Nó chỉ là 1 vệt sáng trên bầu trời bao la thinh lặng, nhưng nó âm thầm mở 1 lối đi cho ba nhà đạo sĩ. Nhiệm vụ của nó chỉ đơn giản là dẫn đường. Công việc của nó chẳng có gì là huy hoàng, con đường nó đi chẳng có gì là rạng rỡ, nhưng thành quả của nó thật là lớn lao vì nó đã giúp con người tìm ra Đấng cứu độ. Nhìn vào cuộc sống, cũng có biết bao con người như vậy: chỉ làm những gì mình phải làm, chỉ sống những gì mình cần phải sống một cách âm thầm lặng lẽ để giúp đỡ những người lân cận đang nổ lực vươn lên trong cuộc sống. Ngay cả những người già yếu, bệnh tật chẳng còn làm được gì, nhưng đức độ và lòng trung trinh trong niềm tin cũng như sự trung thành trong lý tưởng của họ chẳng khác nào ánh sao dẫn đường chỉ lối cho thế hệ đi sau nối tiếp.

– Như con lừa trong Phúc Âm : Nó đóng một vai trò khá quan trọng trong việc phục vụ Chúa. Nó chở Đức Mẹ sắp sinh đến Bêlem. Nó chở gia đình Thánh Gia sang Ai Cập, và rồi trở về Nazareth. Nó chở Chúa Giêsu vào thành Giêrusalem như dấu chỉ của một sự khiêm nhu và hoà bình. Sụ phục vụ của nó tuy đơn sơ nhưng quả là cơ cực : chịu nắng mưa, chịu đói khát, chịu mệt mỏi. Nó vốn chẳng thông minh gì, nhưng chịu khó, dẻo dai và ít đòi hỏi. Nó rất tầm thường nhưng sự phục vụ của nó đối với Chúa Giêsu thật là cao quí. Nhìn vào cuộc sống hôm nay cũng có biết bao con lừa Phúc Âm như vậy. Họ làm việc cần cù, gian lao, quần quật suốt ngày trong âm thầm và nhẫn nại. Trong các cộng đoàn Họ đạo,  Dòng tu, Toà Giám Mục… họ vẫn tầm thường, nhưng nếu thiếu họ thì nhiều công việc tổ chức lớn lao hay chương trình mục vụ sẽ bị bế tắc. Tôi cũng chỉ ước ao được làm một con lừa như thế thôi trong sự phục vụ Chúa và mọi người trong bổn phận thường nhật của mình.

– Như chiếc khăn lau chân trong Phúc Âm: Nó chịu ướt để có những bàn chân được khô. Nó chịu dơ để có những bàn chân được sạch. Nhìn vào cuộc sống hôm nay tôi cũng thấy có biết bao người đang phục vụ như chiếc khăn lau chân ấy. Họ là những tu sĩ, linh mục, giáo dân, lương dân. Cử chỉ nhân ái của họ là những tấm khăn lau, để lau lòng người bớt đi những lo âu, mệt mỏi, ưu phiền, những mặc cảm và thất vọng thương đau. Tôi cũng thấy nhiều tâm hồn quảng đại và cái tốt của họ như tấm khăn thơm làm tan đi những mùi hôi thúi của xã hội và che đi những điều xấu xa của người khác. Họ phục vụ âm thầm như chiếc khăn lau chân. Lau xong rồi bị người ta vất vào một xó, và họ coi đó là chỗ bình thường của họ. Tôi thấy có nhiều tâm hồn vị tha khiêm tốn, họ làm những việc hèn hạ để phục vụ kẻ khác mà chẳng ai muốn tranh giành, vì nó có vẻ quá tầm thường, nhưng đối với Chúa thì quả là phi thường.

Qua những hình ảnh trên đây chúng ta cần chú tâm vào tâm thế và phong cách của người phục vụ : đó là chu toàn tốt bổn phận và trách nhiệm của mình một cách âm thầm lặng lẻ vì lòng yêu thương nhân ái; đó là làm tốt công việc của mình ngay trong giây phút hiện tại này, trong hoàn cảnh này với những con người này và ở môi trường này. Hãy làm những gì mình có thể làm được cho anh em mình, mặc dù nhỏ bé đơn sơ nhưng đó là những chứng tích hùng hồn nói lên tình yêu sống động của mình đối với Đức Kytô, để mỗi ngày nhờ phục vụ mà chúng ta được sống với Ngài, lớn lên trong Ngài, hoàn thành mọi sự nhờ Ngài, và mỗi ngày trở nên giống Ngài, Đấng là mẫu gương siêu đẳng của sự phục vụ trong yêu thương và khiêm nhường để mang đến niềm vui và hạnh phúc cho con người. Đừng hiểu phục vụ chỉ đơn thuần là phục vụ con người, mà phải hiểu với ý thức là phục vụ Thiên Chúa trong con người, bởi vì thật sự Ngài hiện diện cách thâm sâu nơi mỗi người. “Hãy vui lòng phục vụ, như thể phục vụ Chúa, chứ không phải người ta” (Ep 6, 7). Khi phục vụ người khác trong tinh thần đó ta thấy tâm trí mình thoát khỏi tính ích kỷ. Và rồi bình an đổ đầy lòng ta, với xác tín rằng ta chẳng cần tranh dành với ai.

Phục vụ là niềm vui, là vinh hạnh của mỗi người chúng ta vì được góp phần của mình vào cuộc sống này. Cái buồn khổ nhất là thấy mình không còn được phục vụ nữa hoặc không còn khả năng để phục vụ. Tuy nhiên sự phục vụ không chỉ hệ tại ở hành động hay hoạt động nhưng thái độ phục vụ trước tiên là ở chính tâm thế của mình : một tâm thế yêu thương ngay trong chính sự hiện diện của mình. Một tâm thế nằm trong hiện tại của con người mình theo như Chúa muốn chứ không phải như mình muốn. Vì thế, không phải bất cứ sự phục vụ nào cũng chân chính, mà phải là sự phục vụ theo mô hình của Đức Kitô. Mô hình phục vụ này loại bỏ mọi kiểu cách phục vụ khác vì nó lệch lạc và bất chính : đó là thứ phục vụ ăn trên ngồi chốc, phục vụ bằng quyền hành thống trị, phục vụ vì háo danh và lợi lộc, phục vụ theo cảm tính và ý đồ của mình, phục vụ độc tài và chiếm hữu …Chính vì để phản bác lại những kiểu cách phục vụ như thế mà trong thơ Ephêsô thánh Phaolô đã lên tiếng : “Anh em hãy đem lòng yêu thương mà làm tôi lẫn nhau”(Ep 5, 13).

Đức Cha Bùi Tuần có lần đã viết lên cảm nhận của Ngài về sự phục vụ như sau: “Tôi thấy trên bàn thờ dâng lễ có một cây nến cháy đứng bên một chậu 3 bông hồng đẹp. Đầu lễ 3 bông hồng còn rất tươi. Cuối lễ những bông hồng này rủ xuống thê thảm. Lý do là vì chúng bị cây nến đứng quá gần tạt hơi nóng sang. Thấy thế tôi thầm nghĩ thay cho bông hồng : Bạn cũng như chúng tôi đều phục vụ cả, thế thì tại sao bạn lại đốt chúng tôi. Phục vụ kiểu này có lợi cho bạn, nhưng chúng tôi thiệt hại lớn. Chúa thấy chúng tôi bị bạn hủy hoại như thế này chắc Chúa chẳng vui gì. Từ hình ảnh trên tôi nghĩ đến Lời Chúa : “Ta thích lòng nhân hậu chứ không phải hy lễ”.

Từ hình ảnh trên cho ta thấy phục vụ luôn phải được thực hiện bằng các đức tính sau đây : Thứ nhất là tinh thần trách nhiệm. Thứ hai là tinh thần liên đới. Thứ ba là tinh thần tổ chức. Thứ bốn là tinh thần từ bỏ. Đó là tinh thần của Đức Kitô trong suốt cuộc đời phục vụ của Ngài. Là Kitô hữu, chúng ta tiếp tục sứ vụ phục vụ của Đức Kytô và như ĐK. Bất cứ sự phục vụ nào khác với tính cách của ĐK đều là phản bội lại lý tưởng phục vụ của đời sống Kitô hữu. Muốn thế chúng ta hãy chìm sâu trong cầu nguyện để nhìn ngắm ĐK trong sự hoà nhập vào tính cách của Ngài, mặc lấy tinh thần của Ngài và làm một với con người của Ngài. Đó là điều chúng ta tha thiết cầu xin và nổ lực không ngừng để trở nên một phản ảnh trung thực về ĐK, Đấng phục vụ Thiên Chúa và con người đến nỗi hy sinh cả mạng sống mình, Ngài là lý tưởng sống duy nhất và là hạnh phúc của chúng ta trong cuộc đời phục vụ.

TINH THẦN PHỤC VỤ

           
Noi gương theo tính cách phục vụ của Đức Kytô, chúng ta cần đào sâu hơn để thấm nhập vào tinh thần phục vụ của Ngài hầu mỗi ngày trở nên đồng hình đồng dạng với Ngài hơn. Tinh thần phục của Đức Kytô gắn liền với tinh thần trách nhiệm, tinh thần liên đới, tinh thần tổ chức và tinh thần từ bỏ.

1. Tinh thần trách nhiệm

Phục vụ nổi bật hơn cả là tinh thần trách nhiệm. Trách nhiệm trước tiên nằm trong trách vụ mà mình được giao phó. Điều gì thuộc về trách nhiệm của mình đòi hỏi chúng ta phải quyết liệt hy sinh, cho dù sự hy sinh đó xem ra có vẻ quá lớn lao đang khi kết quả của nó quá nhỏ bé và không chắc chắn. Tuy nhiên chúng ta phải xét tính cách giá trị của nó trước cái nhìn của Chúa chứ không xét theo thành quả trước sự đánh giá của người đời. Cử chỉ người chăn chiên lặn lội đi tìm một con chiên lạc trong tổng số 100 con chứng minh cho chúng ta thấy điều đó. Chúng ta luôn ưa thích những thành quả lớn lao và dễ dàng đang khi tinh thần trách nhiệm thì nhiều khi rất khó khăn và thành quả rất âm thầm. Nhưng đó lại là điều biểu hiện tấm lòng nhân hậu mà Chúa ưa thích nhất. Cũng vậy, chúng ta luôn ưa chuộng và chạy theo số đông mà bất chấp những cá nhân nhỏ bé, nhất là những cá nhân sa lạc và làm trì trệ đời sống cộng đoàn. Điều này đi ngược lại với tinh thần trách nhiệm của Chúa Kytô : Chúa đến cho mọi người nhưng Ngài cũng tha thiết sống cho từng con người, nhất là những người hèn mọn và tội lỗi. Trong tinh thần trách nhiệm chúng ta cần xét theo ý Chúa chứ không phải ý người ta. Vì thế phục vụ trước tiên là phục vụ chính Chúa, Đấng đảm nhiệm mọi ý nghĩa và giá trị của công việc chúng ta làm để đưa nó vào chương trình cứu độ của Ngài.

Trong tinh thần trách nhiệm cũng cần phải luôn biết rằng, mình phục vụ và người khác cũng đang phục vụ. Sự phục vụ trong vai trò của chúng ta không được làm hư hại hay hạ thấp sự phục vụ của người khác. Giá trị của phục vụ không nằm trong công việc lớn nhỏ, trong vai trò hay chức vụ, nhưng nằm trong tâm tình, ý hướng và cách thái của người phục vụ. Sự phục vụ chân chính trong tinh thần trách nhiệm bao giờ cũng đòi hỏi một sự tế nhị, nhường bước để tạo được hoà khí sinh động, bình đẳng và bổ túc cho nhau trong mọi công việc. Phục vụ mà gây ra bất an, hổn loạn và hư hại cho người khác thì quả là sự phục vụ bất chính.

2. Hai là tinh thần liên đới

Câu chuyện người Samaritano tốt lành trước cảnh người khác bị trấn lột cho ta thấy rằng có những sự việc xảy ra ngoài trách nhiệm của chúng ta, nhưng đòi buộc chúng ta phải xả thân phục vụ vì nó nằm trong tinh thần liên đới. Không ai có quyền sống riêng cho mình nhất là khi đứng trước tình cảnh khó khăn và đau khổ của người khác. Đó là chân lý trong lẽ sống làm người, huống chi đối với chúng ta là những người coi mọi người như anh em với nhau vì cùng là con của một Cha trên trời và đang hướng tới sự hoàn thiện như Ngài. Người Samaritano khi đứng trước một người cần cứu giúp, anh ta không hề tính toán xem mình có trách nhiệm hay không, anh ta cũng không hề nghĩ đến sự cách biệt chủng tộc, tôn giáo, chức vụ, nghề nghiệp, xấu tốt, người thân hay kẻ thù. Anh ta chỉ biết xả thân phục vụ một con người đang khốn đốn trong tinh thần liên đới. Tinh thần liên đới đòi buộc anh ta phải phục vụ dù biết rằng phải hao tốn nhiều công sức và tiền bạc, làm trì hoãn và gây nên khó khăn cho trách nhiệm của anh ta đang thi hành, hơn nữa, anh ta có thể bị liên lụy và nguy hiểm cho tính mạng của mình. Như vậy tinh thần liên đới theo Chúa Giêsu, không phải chỉ là sự ràng buộc trên tình người mang tính cách cứu giúp bên ngoài mà thôi, nhưng còn phải dám đồng cam cộng khổ, liên đới với chính số mạng của họ nữa.

Tuy nhiên, tinh thần liên đới không phải chỉ biết cho đi mà còn phải biết khiêm tốn lãnh nhận. Nhiều khi lãnh nhận còn khó hơn là cho đi, vì nó dễ đụng chạm đến cái TÔI của chúng ta, đụng chạm tới quyền bính, vai trò, chức vụ và uy thế của mình. Với tư thế phục vụ của một kẻ “bề trên” quen rồi, chúng ta khó lòng có sự đối thoại, lắng nghe, chia sẻ và hợp tác với những kẻ “bề dưới”. Vì thế thường chẳng ai dám nhắc nhở hay sửa sai các “đấng bậc”. Nếu có dám làm đi nữa thì cũng sẽ bị “đì,” không mong gì ngóc lên được. Thế là bề dưới cứ phải khúm núm, ca ngợi, tâng bốc công trạng phục vụ của các ngài, mà thực ra là công trạng phục vụ của người khác. Đó là hình thức bóc lột của những kẻ luôn khẳng định mình là “bề trên”. Phục vụ như một kẻ “bề trên” thì quá dễ dàng, ai làm cũng được. Đúng ra, phục vụ là tư thế của kẻ bề tôi, đặt mình ở phía dưới, coi mình có bổn phận phải phục dịch những người khác như là bề trên. Nhưng rồi vì chức vụ, y phục và áo mão bên ngoài, mình lại phục vụ với tính cách là “Cha”, là “Mẹ” người khác, bất chấp tâm tư, nguyện vọng và cảm xúc của họ. Đó phải chăng là sự phục vụ lộn đầu lộn đuôi, không còn tinh thần liên đới chân thực như Chúa Giêsu.

3. Tinh thần tổ chức

Để phục vụ cho hữu hiệu cần phải có tinh thần tổ chức, mà tinh thần tổ chức trước tiên là tổ chức đời sống bản thân của mình cho có một sự thống nhất hài hoà từ bên trong đến bên ngoài, từ tư tưởng, đường hướng cho đến phương cách làm việc. Từ đó ta mới biết cách sắp xếp trình tự, kế hoạch và diễn tiến công việc một cách ổn thoả, an vui, từ công việc cá nhân đến công việc của tập thể, từ việc nhỏ tới việc lớn, từ công việc ngắn hạn tới những công việc trường kỳ. Thiếu tinh thần tổ chức ta sẽ hành động một cách tùy tiện, ngẫu hứng theo cảm tính của mình, sẽ dễ dàng gây ra những chạm trán, xung đột với người khác và làm phương hại đến đời sống tập thể. Cần phân biệt tinh thần tổ chức với công việc tổ chức. Tinh thần tổ chức bao giờ cũng quan tâm đến con người hơn là công việc, quan tâm đến ý nghĩa và mục đích bên trong hơn là những chỉ tiêu nhất thiết phải đạt tới bên ngoài. Chỉ lo đạt tới những kết quả bên ngoài ta sẽ làm tổn hại đến những thiện ích bên trong, khiến cho việc phục vụ trở nên trống rỗng không còn ý nghĩa gì. Tinh thần tổ chức không bao giờ là một diễn biến từ ý định riêng tư do khả năng đề xuất của mình, nhưng là một cảm nhận sâu xa về sự hiện diện và tác động của Thánh Thần, Đấng đang gieo mầm sống mới trong sự chan hoà yêu thương qua việc phục vụ của chúng ta.

4. Tinh thần từ bỏ

Trong sự phục vụ, tinh thần từ bỏ phải là một chứng tích đương nhiên của một con người có tinh thần trách nhiệm, liên đới và tổ chức. Tuy nhiên, người ta có thể dễ dàng từ bỏ những đặc quyền, đặc lợi của mình, nhưng khó lòng mà từ bỏ chính bản thân mình. Vì thế, nếu không tỉnh thức đủ thì sợ rằng phục vụ sẽ trở thành cách thức củng cố cái TÔI của mình, cảm thấy mình sáng giá trước những công trình do mình làm nên, và rồi vui hưởng trong bình an giả tạo vì cho rằng mình đã hết lòng sống cho Chúa và tha nhân. Tuy nhiên trước sau gì thì chiếc mặt nạ này cũng sẽ rơi xuống trước sự thách đố của một hành vi phục vụ chân chính khi nó đòi phải hy sinh chính mình.

Trong sự từ bỏ bản thân, người ta có cảm tưởng đánh mất chính mình. Thật ra đó chỉ là ảo tưởng, vì chúng ta chẳng có gì để mất. Từ bỏ trước tiên là xoá bỏ ảo tưởng đó, bởi vì chẳng có gì trong cuộc sống này thuộc về chúng ta, mà tất cả đều thuộc về Chúa . Chúng ta từ bỏ ảo tưởng về bản thân mình, chứ không từ bỏ sự sống linh thiêng của Chúa ban cho mình. Từ bỏ đây có nghĩa là dâng hiến lại cho Chúa những gì thuộc về Ngài mà chúng ta cứ ngỡ là thuộc về mình, mà vì vô tình hay cố ý chúng ta đã xâm chiếm một cách bất công và bất nghĩa. Nếu trong sự phục vụ có mất gì đi chăng nữa thì cũng là để được lại một sự sống đích thực, dồi dào và sung mãn hơn.

Trong một nếp sống văn minh vật chất, người ta chỉ còn muốn hưởng thụ mà ít ai thật sự muốn phục vụ. Lối sống này cũng đã bắt đầu lan tràn vào đời sống của các linh mục và tu sĩ: từ bỏ thì ít mà chiếm giữ thì nhiều; hy sinh thì nhỏ mà đòi hỏi thì lớn; nói thì dạy dỗ đủ mọi điều mà làm và sống điều mình nói thì chẳng có bao nhiêu; điều gì dễ dàng thoải mái thì tha thiết đón nhận, còn điều gì khó khăn nặng nề thì tìm cách cho đi; điều gì thoả thích thì vui hưởng, còn điều gì không ổn và bất lợi thì phản kháng và dồn hết cho người khác. Những điều này làm tôi nhớ lại điều Chúa nói : “Họ bó những gánh nặng mà chất lên vai người ta, nhưng chính họ thì lại không buồn động ngón tay vào” (Mt 23, 4). Cần chìm sâu trong cầu nguyện không ngừng để có thể gặp gỡ và sống thân tình với ĐỨC KITÔ là chính Đấng phục vụ. Nơi Ngài sự phục vụ của chúng ta được thanh tẩy để trở nên trong sáng, được thánh hoá để trở nên cao cả hầu đem lại niềm vui và hạnh phúc đích thực cho mình và mọi người trong chương trình tái tạo và cứu độ không ngừng của Chúa nơi mỗi người chúng ta.

Lm. Thái Nguyên