CHÚA NHẬT XXVI TN : Sự hối hận dẫn đến sự sống

CHÚA NHẬT XXVI THƯỜNG NIÊN

Tin Mừng: Mt 21, 28-32

SỰ HỐI HẬN DẪN ĐẾN SỰ SỐNG

Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo Thánh Matthêu (Mt 21, 28-32)

Khi ấy, Chúa Giêsu phán cùng các thượng tế và các kỳ lão trong dân rằng: “Các ông nghĩ sao? Người kia có hai người con. Ông đến với đứa con thứ nhất và bảo: ‘Này con, hôm nay con hãy đi làm vườn nho cho cha’. Nó thưa lại rằng: ‘Con không đi’. Nhưng sau nó hối hận và đi làm. Ông đến gặp đứa con thứ hai và cũng bảo như vậy. Nó thưa lại rằng: ‘Thưa ngài, con đi’. Nhưng nó lại không đi. Ai trong hai người con đó đã làm theo ý muốn của cha mình?” Họ thưa rằng: “Người con thứ nhất”. Chúa Giêsu bảo họ: “Tôi bảo thật các ông, những người thu thuế và gái điếm sẽ vào nước Thiên Chúa trước các ông. Vì Gioan đã đến với các ông trong đường công chính, và các ông không tin ngài; nhưng những người thu thuế và gái điếm đã tin ngài. Còn các ông, sau khi xem thấy điều đó, các ông cũng không hối hận mà tin ngài”.

SỰ HỐI HẬN DẪN ĐẾN SỰ SỐNG

Trong hành trình đức tin của mỗi người Kitô hữu, chúng ta thường dễ dàng rơi vào một ảo tưởng nguy hiểm, đó là đánh giá lòng đạo đức dựa trên những lời nói trôi chảy hay những nghi thức bên ngoài hơn là sự biến đổi thực sự của con tim. Bài Tin Mừng hôm nay đưa chúng ta đối diện trực tiếp với thực trạng ấy qua dụ ngôn về hai người con, một câu chuyện ngắn gọn nhưng lại chứa đựng một sự chấn động tâm linh sâu sắc, lột tả trần trụi bản chất của sự vâng phục và thái độ cần thiết để bước vào Nước Trời. Chúa Giêsu không kể dụ ngôn này cho những người dân quê bình thường, mà Ngài nhắm thẳng vào các thượng tế và kỳ lão, những người được xem là mẫu mực của lề luật và đạo đức thời bấy giờ. Hình ảnh vườn nho trong Cựu Ước luôn tượng trưng cho dân Israel, dân riêng của Thiên Chúa, và lời mời gọi “Con hãy đi làm vườn nho cho cha” chính là lời mời gọi cộng tác vào công trình cứu độ, một lời mời gọi đòi hỏi sự đáp trả bằng cả cuộc sống chứ không chỉ bằng môi miệng.

Nhìn vào người con thứ nhất, chúng ta thấy một phản ứng rất đời thường, thậm chí là thô lỗ và nổi loạn. Khi người cha bảo đi làm, anh ta buông ngay một câu từ chối cộc lốc: “Con không đi”. Câu trả lời này phản ánh sự tự do của con người, nhưng là một sự tự do bị lạm dụng để chối bỏ trách nhiệm và tình yêu. Nó đại diện cho những lúc chúng ta, hay những người tội lỗi công khai như những người thu thuế và cô gái điếm trong bối cảnh Tin Mừng, quay lưng lại với Thiên Chúa để chạy theo những dục vọng và ý riêng của mình. Sự từ chối này là một vết thương làm đau lòng người cha. Tuy nhiên, điểm mấu chốt của câu chuyện không dừng lại ở sự ngỗ nghịch ban đầu ấy, mà nằm ở cụm từ “nhưng sau nó hối hận và đi làm”. Sự hối hận ở đây không chỉ là một cảm xúc thoáng qua, mà là một sự chuyển biến nội tâm dẫn đến hành động cụ thể. Anh ta đã suy nghĩ lại. Có lẽ anh nhận ra tình thương của cha, hoặc nhận ra bổn phận làm con, và quan trọng nhất là anh đã chiến thắng cái tôi ích kỷ để bước chân ra vườn nho. Hành động đi làm sau đó đã xóa bỏ lời từ chối trước đó. Đây chính là hình ảnh của sự sám hối đích thực: một sự thay đổi hướng đi của cuộc đời, từ “không” thành “có”, từ chối bỏ sang dấn thân.

Ngược lại, người con thứ hai lại mang đến một bức tranh tương phản đầy chua xót. Anh ta trả lời rất nhanh, rất lễ phép: “Thưa ngài, con đi”. Lời nói ấy nghe thật êm tai, đầy vẻ kính trọng và vâng phục. Nếu chỉ dừng lại ở đây, ai cũng sẽ nghĩ đây là đứa con hiếu thảo, là mẫu mực. Nhưng bi kịch nằm ở chỗ “nó lại không đi”. Lời nói của anh ta hoàn toàn sáo rỗng, là một lời hứa gió bay. Anh ta đại diện cho những người Pharisieu, các thượng tế và kỳ lão, những người luôn miệng nói về lề luật, về ý Chúa, nhưng đời sống lại hoàn toàn xa lạ với lòng thương xót và công bình mà Thiên Chúa mong muốn. Sự nguy hiểm của người con thứ hai nằm ở chỗ anh ta tự lừa dối chính mình và lừa dối người khác bằng vỏ bọc đạo đức. Anh ta nghĩ rằng chỉ cần nói “vâng”, chỉ cần giữ gìn các nghi thức bên ngoài là đã đủ để làm đẹp lòng cha, trong khi thực tế anh ta không hề đụng ngón tay vào công việc của cha mình. Đây là căn bệnh “đạo đức giả” mà Chúa Giêsu đã nhiều lần lên án gay gắt. Sự “vâng lời” bằng môi miệng nhưng bất tuân bằng hành động còn tệ hại hơn cả sự từ chối ban đầu, bởi nó triệt tiêu khả năng hối cải. Người ta khó mà sửa đổi khi luôn ảo tưởng rằng mình đã tốt lành rồi.

Câu hỏi của Chúa Giêsu: “Ai trong hai người con đó đã làm theo ý muốn của cha mình?” là một câu hỏi buộc người nghe phải tự định vị lại chính mình. Câu trả lời của các thượng tế là “người con thứ nhất” cũng chính là bản án họ tự tuyên cho mình. Chúa Giêsu đã bồi thêm một đòn chí mạng vào sự tự mãn của họ khi tuyên bố: “Những người thu thuế và gái điếm sẽ vào nước Thiên Chúa trước các ông”. Đây là một sự đảo lộn các giá trị xã hội và tôn giáo thời bấy giờ. Tại sao những kẻ tội lỗi công khai, những người bị xã hội khinh miệt, lại được vào Nước Trời trước? Không phải vì Chúa cổ súy cho tội lỗi của họ, mà vì họ giống người con thứ nhất. Ban đầu họ đã nói “không” với Chúa qua lối sống tội lỗi, nhưng khi nghe lời mời gọi sám hối từ Gioan Tẩy Giả và sau này là từ Chúa Giêsu, họ đã biết “hối hận”. Họ nhận ra sự khốn cùng của mình, họ không có gì để tự hào, không có công trạng để khoe khoang, nên họ mở lòng đón nhận lòng thương xót. Sự hối cải đã biến đổi họ từ những kẻ chống đối thành những người làm vườn nho tích cực nhất.

Trong khi đó, bi kịch của các thượng tế là dù đã thấy những kẻ tội lỗi hối cải, thấy những hoa trái của phép rửa mà Gioan rao giảng, họ vẫn “không hối hận mà tin ngài”. Sự cứng lòng này xuất phát từ thói kiêu ngạo thiêng liêng. Họ cho rằng mình đã ở trong vườn nho rồi, mình là chủ vườn nho chứ không phải là thợ, nên họ không cần phải thay đổi gì cả. Họ giam mình trong tháp ngà của sự công chính tự tạo và để lỡ mất chuyến tàu vào Nước Trời. Bài học này cảnh tỉnh chúng ta một cách mạnh mẽ trong bối cảnh hiện nay. Chúng ta, những người mang danh Kitô hữu, đi lễ mỗi tuần, đọc kinh mỗi ngày, chúng ta rất giống người con thứ hai. Chúng ta luôn thưa “Thưa Ngài, con đi” trong kinh Lạy Cha (“Ý Cha thể hiện dưới đất cũng như trên trời”), trong kinh Tin Kính, và trong các lời hứa khi lãnh nhận bí tích. Nhưng bước ra khỏi nhà thờ, chúng ta có thực sự “đi làm” không? Chúng ta có sống yêu thương, tha thứ, bác ái và công bình như Chúa dạy không, hay chúng ta vẫn sống theo thói gian dối, hận thù và ích kỷ của thế gian?

Chúa không cần những lời tuyên xưng hoa mỹ sáo rỗng nếu nó không đi kèm với nỗ lực sống đạo. Ngài thà chấp nhận một người tội lỗi biết đấm ngực ăn năn hơn là một người đạo đức giả vờ. Sự hối hận, theo tinh thần bài Tin Mừng, không phải là một sự mặc cảm tội lỗi đè nặng con người, mà là một động lực giải phóng. “Hối hận” trong tiếng Hy Lạp là metanoia, nghĩa là thay đổi tâm trí, thay đổi cái nhìn. Người con thứ nhất đã thay đổi cái nhìn về cha và về chính mình. Anh ta nhận ra làm việc cho cha không phải là gánh nặng nô lệ mà là phẩm giá làm con. Còn chúng ta, chúng ta có dám nhìn thẳng vào những lần chúng ta đã nói “không” với Chúa trong thực tế cuộc sống để rồi can đảm “hối hận” và bắt đầu lại không? Đừng sợ quá khứ tội lỗi, đừng sợ những lần vấp ngã, vì Thiên Chúa luôn kiên nhẫn chờ đợi cú “quay xe” của chúng ta. Điều Chúa sợ nhất nơi chúng ta không phải là sự yếu đuối, mà là sự giả hình và chai lì trước ân sủng.

Mỗi ngày sống là một lần người Cha ra vườn và mời gọi: “Này con, hôm nay con hãy đi làm vườn nho cho cha”. “Hôm nay” là giây phút hiện tại, không phải ngày mai hay quá khứ. Câu trả lời không nằm ở lời kinh trên môi, mà nằm ở đôi tay phục vụ và trái tim biết yêu thương. Có thể sáng nay chúng ta đã lười biếng, đã nóng giận, đã tham lam – tức là đã nói “không”. Nhưng ngay giờ phút này, Lời Chúa mời gọi chúng ta hối hận. Vẫn chưa muộn để đi vào vườn nho. Vẫn chưa muộn để sửa lại câu trả lời bằng hành động. Nước Trời không dành cho những kẻ chưa bao giờ sai phạm, mà dành cho những người biết đứng dậy sau sai phạm và khiêm tốn bước đi theo ý Chúa. Sự thánh thiện không phải là không bao giờ té ngã, mà là biết đứng dậy ngay sau khi ngã và tiếp tục bước đi.

Chúng ta hãy cầu xin Chúa ban cho chúng ta một lương tâm nhạy bén để nhận ra những sự giả hình tinh vi trong chính mình. Xin cho chúng ta đừng bao giờ tự mãn với danh xưng Kitô hữu, nhưng luôn biết thao thức để làm sao đức tin biến thành hành động cụ thể. Ước gì mỗi người chúng ta, dù có thể đã từng là người con thứ nhất ngỗ nghịch trong quá khứ, biết tận dụng thời gian ân sủng này để hối cải và làm việc cho Chúa. Bởi vì, cuối cùng, trước tòa phán xét, Chúa sẽ không hỏi chúng ta đã nói gì hay hứa gì, mà Ngài sẽ nhìn xem đôi tay chúng ta có lấm lem bùn đất của vườn nho yêu thương hay không. Chỉ có hành động phát xuất từ lòng tin và sự sám hối chân thành mới mở được cánh cửa Nước Trời, nơi những người biết mình tội lỗi nhưng tin tưởng vào tình thương Chúa sẽ được đón nhận vào chung hưởng hạnh phúc muôn đời.

Lm. Anmai, CSsR