Thứ Hai Tuần XII – TN : GIÁO HUẤN CỦA ĐỨC KITÔ VỀ LÒNG THƯƠNG XÓT VÀ SỰ TỰ XÉT

Thứ Hai Tuần XII Thường Niên

 Thánh Gioan Fisher, GM và Tôma More, Tử đạo; Thánh Paulinô Nola.

Tin Mừng: Mt 7,1-5

ĐỪNG XÉT ĐOÁN, ĐỂ KHỎI BỊ XÉT ĐOÁN: GIÁO HUẤN CỦA ĐỨC KITÔ VỀ LÒNG THƯƠNG XÓT VÀ SỰ TỰ XÉT

Hôm nay, Lời Chúa từ Tin Mừng theo thánh Mátthêu đưa chúng ta trở lại với trung tâm của Bài Giảng Trên Núi, một giáo huấn nền tảng, một lời răn cốt yếu của Chúa Giêsu, mà mỗi lần nghe lại, tâm hồn chúng ta lại phải rúng động và tự vấn: “Anh em đừng xét đoán, để mình khỏi bị xét đoán. Vì anh em xét đoán thế nào, thì anh em cũng sẽ bị xét đoán như vậy; và anh em đong đấu nào, thì Thiên Chúa cũng sẽ đong đấu ấy cho anh em.” Chỉ hai câu ngắn ngủi ấy thôi nhưng đã vén mở một quy luật thiêng liêng tuyệt đối, một định luật luân lý bất di bất dịch, chi phối toàn bộ mối tương quan của chúng ta với Thiên Chúa và với tha nhân. Lời Chúa không chỉ là một lời khuyên đạo đức, mà là một lằn ranh giới hạn giữa con đường khiêm nhường nên thánh và con đường kiêu ngạo tự hủy hoại.

Thử hỏi, ai trong chúng ta chưa từng xét đoán? Chúng ta sống giữa một thế giới mà việc đánh giá, nhận định về người khác dường như đã trở thành một phản xạ tự nhiên, một thói quen sâu rễ bén gốc, thậm chí là một cách để củng cố vị thế và sự tự tin giả tạo của chính mình. Chúng ta dễ dàng khoác lên mình chiếc áo quan tòa, đưa ra những phán quyết không khoan nhượng về động cơ, ý định, và cả linh hồn của anh chị em mình. Khi thấy một người vấp ngã, thay vì đưa tay nâng đỡ hay tìm cách thấu hiểu, chúng ta lại vội vàng chỉ trích, lên án, và đóng sập cánh cửa lòng thương xót. Chúng ta quên mất rằng, đứng trước Thiên Chúa Chí Thánh, tất cả chúng ta đều là những tội nhân cần được tha thứ, đều là những kẻ mang trong mình những khiếm khuyết nặng nề, những cái đà vô hình mà chúng ta lại không nhìn thấy.

Chúa Giêsu không cấm chúng ta nhận định hay phân định. Chúng ta cần phải nhận ra điều thiện và điều ác, cần phải tránh xa tội lỗi và cổ võ đức hạnh. Điều Chúa cấm chính là thái độ xét đoán theo nghĩa là lên án tuyệt đối, là đóng khung một người trong tội lỗi của họ, là chiếm đoạt vị trí của Thiên Chúa, Đấng duy nhất có quyền phán xét tận cùng linh hồn con người. Sự phán xét mà Chúa Giêsu đề cập ở đây không phải là lời chỉ trích mang tính xây dựng, không phải là việc áp dụng kỷ luật trong cộng đoàn, mà là một sự phán quyết tâm hồn, một sự quy kết động cơ thâm sâu nhất mà chỉ có Thiên Chúa mới thấu suốt được. Và quả thật, điều đáng sợ nhất không phải là việc chúng ta xét đoán, mà là hệ quả đi kèm: “Vì anh em xét đoán thế nào, thì anh em cũng sẽ bị xét đoán như vậy; và anh em đong đấu nào, thì Thiên Chúa cũng sẽ đong đấu ấy cho anh em.”

Đây chính là quy tắc vàng của sự báo ứng thiêng liêng. Chúa không tuyên bố một sự trừng phạt độc đoán, nhưng Ngài vén mở một chân lý: chính thái độ của chúng ta đối với tha nhân sẽ trở thành khuôn mẫu, trở thành thước đo mà chúng ta tự áp dụng cho chính mình trước nhan Chúa. Nếu chúng ta dùng lòng quảng đại, lòng khoan dung và sự nhân hậu để đối xử với anh em mình, thì chính lòng khoan dung và nhân hậu đó sẽ trở thành chiếc áo choàng che chở chúng ta trong ngày phán xét. Ngược lại, nếu chúng ta khắt khe, nhỏ nhen, và dùng những tiêu chuẩn cứng nhắc để lên án người khác, thì chúng ta đang tự đào mồ chôn mình bằng chính sự khắt khe đó. Cuộc đời chúng ta sẽ là một chuỗi ngày dài lo sợ bị người khác xét đoán, bởi lẽ, chúng ta đã gieo ra hạt giống của sự xét đoán. Chúng ta không thể đòi hỏi sự tha thứ tuyệt đối từ Thiên Chúa nếu chúng ta không thể mở lòng tha thứ cho một lỗi lầm nhỏ nhặt của anh chị em. Sự khôn ngoan của Chúa Giêsu nằm ở chỗ, Ngài biến lòng thương xót đối với tha nhân thành một hành động tự vệ cho chính linh hồn chúng ta.

Sau khi đặt ra quy luật nghiêm ngặt đó, Chúa Giêsu chuyển sang sử dụng một hình ảnh cực kỳ sống động và hài hước, một hình ảnh đã trở thành thành ngữ bất hủ trong đời sống Kitô giáo: “Sao anh thấy cái rác trong con mắt của người anh em, mà cái đà trong con mắt mình thì lại không để ý tới?” Đây là đỉnh cao của sự mỉa mai thánh thiện. Hình ảnh này vạch trần tận căn tính của thói đạo đức giả, một căn bệnh trầm kha trong đời sống tâm linh, không chỉ của người Pharisêu xưa mà còn của cả chúng ta ngày nay. Cái rác (khiếm khuyết nhỏ, lỗi lầm thoáng qua) nằm trong mắt người anh em thì bé nhỏ và hầu như vô hại, nhưng chúng ta lại nhìn thấy nó một cách rõ ràng, phóng đại, và cảm thấy bức bách phải nhổ nó ra ngay lập tức. Trong khi đó, cái đà (tội lỗi lớn lao, sự kiêu ngạo sâu xa, những thiếu sót nghiêm trọng) nằm ngay trong mắt mình thì lại hoàn toàn bị bỏ qua, bị lãng quên, thậm chí là bị biện minh.

Cái đà là một thanh gỗ lớn dùng để đỡ mái nhà, là một vật cản khổng lồ. Một người mang cái đà trong mắt, về mặt vật lý, sẽ không thể nhìn thấy gì hết, hoàn toàn mù lòa. Đây là điều Chúa Giêsu muốn nhấn mạnh về mặt tâm linh: kiêu ngạo và sự tự mãn đã khiến chúng ta trở nên mù lòa trước tình trạng tồi tệ của chính mình. Chúng ta mang cái đà của sự đố kỵ, cái đà của lòng tham lam, cái đà của sự ích kỷ, nhưng lại cứ chăm chăm vào cái rác của người khác, có thể chỉ là một lời nói lỡ lời, một sự chậm trễ, hay một thói quen không vừa mắt. Sự thật là, chúng ta càng có cái đà to lớn trong mắt, chúng ta càng trở nên tinh tường trong việc phát hiện ra cái rác của người khác, bởi vì việc xét đoán người khác là một cơ chế tự vệ tinh vi, một cách để chúng ta chuyển hướng sự chú ý, tự an ủi mình rằng “Tôi vẫn tốt hơn người này, người kia.”

Chúa Giêsu hỏi tiếp một câu hỏi xoáy sâu vào sự vô lý này: “Sao anh lại nói với người anh em: ‘Để tôi lấy cái rác ra khỏi mắt anh’, trong khi cái đà vẫn còn trong mắt anh?” Ngài gọi thẳng người đó là “Đồ giả hình!” Lời này không nhằm mục đích lăng mạ, mà nhằm mục đích cảnh tỉnh, lay động tận căn lương tâm của người nghe. Giả hình là sống hai mặt, là một diễn viên đóng vai thánh thiện, là đeo mặt nạ đạo đức. Chúng ta muốn trở thành người chỉnh sửa, người cứu vớt, người hướng dẫn, nhưng lại không có đủ tư cách hay thẩm quyền, bởi vì chúng ta đang nói bằng đôi mắt mù lòa của chính mình. Sự giúp đỡ mà chúng ta đưa ra không xuất phát từ tình yêu khiêm nhường, mà từ sự kiêu căng muốn chứng tỏ mình vượt trội. Lời khuyên của chúng ta, thay vì là thuốc chữa lành, lại trở thành vết thương sâu hơn, bởi vì nó thiếu đi sự đồng cảm, thiếu đi sự thật của lòng tự vấn.

Vậy thì, con đường nào để thoát khỏi căn bệnh xét đoán và giả hình này? Câu trả lời của Chúa Giêsu là một mệnh lệnh rõ ràng, đặt ra ưu tiên tuyệt đối cho đời sống tâm linh: “Trước hết, hãy lấy cái đà ra khỏi mắt anh, rồi anh mới thấy rõ mà lấy cái rác ra khỏi mắt người anh em.” Đây không phải là lời cấm tiệt việc giúp đỡ anh em mình, mà là lời mời gọi chúng ta phải thay đổi thứ tự ưu tiên trong cuộc sống. Chúa Giêsu dạy chúng ta về sự tự xét trước khi xét người. Việc đầu tiên và quan trọng nhất của mỗi Kitô hữu là nhìn sâu vào chính mình, là đối diện với bóng tối, với những cái đà của chính linh hồn mình. Chúng ta cần phải có can đảm để nhìn nhận những tội lỗi, những khuynh hướng xấu, những thói quen làm tổn thương Thiên Chúa và tha nhân đang tồn tại trong chính bản thân.

Quá trình lấy cái đà ra khỏi mắt mình chính là quá trình sám hối liên lỉ, là hành trình hoán cải không ngừng. Đó là việc đi xưng tội với lòng thành, là việc thực hành các việc lành phúc đức để sửa chữa những sai lầm, là việc xây dựng một đời sống cầu nguyện sâu sắc để ánh sáng Lời Chúa chiếu rọi vào những góc khuất. Khi chúng ta chân thành thừa nhận rằng chính tôi cũng là tội nhân, rằng tôi cũng đang mang một cái đà lớn lao trong mắt, lúc đó, chúng ta mới thực sự khiêm nhường. Sự khiêm nhường này là điều kiện tiên quyết để chúng ta có thể nhìn thấy người anh em một cách đúng đắn, không còn qua lăng kính méo mó của sự kiêu ngạo. Khi đã nếm trải sự đau đớn khi lấy cái đà ra, chúng ta mới có thể hiểu được sự khó khăn khi người anh em cần nhổ cái rác, và lúc đó, hành động giúp đỡ của chúng ta sẽ không còn là xét đoán nữa, mà là một hành vi bác ái thực sự, được thực hiện với sự dịu dàng, tôn trọng và yêu thương.

Trong đời sống cộng đoàn, bài học này càng trở nên quan trọng hơn. Chúng ta xét đoán cha xứ về cách ngài giảng, xét đoán người phục vụ về cách họ làm việc, xét đoán những người đi lễ về cách họ ăn mặc hay cách họ đọc kinh. Thay vì cộng tác và yêu thương, chúng ta lại tạo ra một bầu không khí nghi kỵ và chia rẽ chỉ vì những cái rác bé nhỏ mà chúng ta phóng đại trong tâm trí mình. Lời Chúa mời gọi chúng ta hãy dừng lại, hãy nhìn vào cái đà của sự thiếu vâng phục, cái đà của sự chê bai, cái đà của lòng đố kỵ đang ngự trị trong tim mình. Nếu mỗi người chúng ta tự lo việc hoán cải bản thân, thì cộng đoàn sẽ tự khắc trở nên thánh thiện hơn, bởi vì tất cả đều được xây dựng trên nền tảng của lòng thương xót chứ không phải trên sự phán xét.

Trong gia đình, vợ xét đoán chồng, chồng xét đoán vợ, cha mẹ xét đoán con cái. Chúng ta đòi hỏi sự hoàn hảo tuyệt đối từ người thân, nhưng lại tự cho phép bản thân những sai phạm. Chúng ta dễ dàng nổi giận vì một cái đà nhỏ của người phối ngẫu, nhưng lại hoàn toàn phớt lờ cái đà kiêu ngạo, vô tâm của chính mình. Chúa Giêsu muốn chúng ta phải bắt đầu từ chính ngôi nhà của mình, áp dụng lòng thương xót và sự tự vấn vào từng bữa ăn, từng lời nói, từng cử chỉ. Tình yêu đích thực trong gia đình không phải là sự phán xét và đòi hỏi, mà là sự chấp nhận và nâng đỡ trong khiếm khuyết. Chúng ta không thể giúp đỡ người mình yêu bằng một cái đà đang che lấp tầm nhìn. Chỉ khi cái đà của sự giận hờn, ghen tuông, bất mãn được loại bỏ, chúng ta mới có thể nhìn rõ để giúp người mình yêu trở nên tốt hơn.

Sự xét đoán còn có một khuôn mặt khác, đó là sự xét đoán đối với những người ngoại đạo, những người có lối sống khác biệt, hay những người không cùng quan điểm chính trị, xã hội với chúng ta. Chúng ta dễ dàng lên án cả một nhóm người, một cộng đồng, một xu hướng, mà quên mất rằng sứ mạng của Kitô hữu không phải là lên án thế giới, mà là yêu thương và cứu chuộc thế giới. Chúng ta được mời gọi trở thành muối ướp và ánh sáng soi đường, chứ không phải là ngọn lửa thiêu rụi và bóng tối phán xét. Khi chúng ta xét đoán người khác, chúng ta không chỉ làm tổn thương họ mà còn làm méo mó hình ảnh của Thiên Chúa, Đấng là tình yêu và là lòng thương xót. Người ta sẽ nhìn vào cách chúng ta đối xử với nhau để nhận ra chúng ta có phải là môn đệ Đức Kitô hay không. Nếu họ chỉ thấy sự xét nét, sự lạnh lùng, sự chia rẽ, thì họ sẽ chẳng bao giờ nhận ra khuôn mặt nhân hậu của Thiên Chúa.

Hơn nữa, hãy suy gẫm kỹ về cái đà mà Chúa Giêsu nhắc đến. Cái đà này không chỉ là một tội lỗi cụ thể, mà còn là thái độ căn bản của linh hồn. Cái đà lớn nhất chính là sự thiếu vắng lòng thương xót. Khi chúng ta thiếu lòng thương xót, mọi thứ trong mắt chúng ta đều trở thành lỗi lầm đáng bị lên án. Khi chúng ta thiếu lòng thương xót, Lời Chúa trở thành một bộ luật khô cứng để chúng ta áp đặt lên người khác, chứ không phải là nguồn mạch sự sống để chữa lành chính mình. Cái đà của sự thiếu vắng lòng thương xót là nguyên nhân sâu xa dẫn đến mọi hình thức xét đoán, chia rẽ và hận thù trong đời sống cá nhân và cộng đồng.

Vậy thì, mỗi khi chúng ta cảm thấy một sự bức bách, một sự thôi thúc mạnh mẽ muốn chỉ trích, muốn lên án, muốn phán xét ai đó, đó chính là dấu hiệu, là chuông báo động, cho thấy có một cái đà đang đè nặng trong con mắt thiêng liêng của chúng ta. Thay vì hướng sự chú ý ra bên ngoài, chúng ta hãy hướng về bên trong, thầm thĩ với Chúa: “Lạy Chúa, xin thương xót con là kẻ tội lỗi. Xin soi sáng để con thấy cái đà đang ngăn cản con nhìn thấy Tình Yêu của Chúa.” Khiêm nhường là sức mạnh vĩ đại nhất để tháo gỡ cái đà đó. Sự khiêm nhường giúp chúng ta nhìn nhận sự yếu đuối chung của con người, nhìn nhận rằng mình và người anh em đều là những người cùng chung cảnh ngộ, cùng cần đến sự tha thứ của Thiên Chúa.

Hành trình giải phóng khỏi thói xét đoán chính là hành trình nên giống Đức Kitô. Ngài đã đến không để xét xử thế gian, nhưng để cứu thế gian. Ngài đã không lên án người phụ nữ bị bắt quả tang phạm tội ngoại tình, nhưng đã bảo bà đi và đừng phạm tội nữa. Ngài không phán xét Phêrô sau khi ông chối Thầy, nhưng đã dùng ánh mắt yêu thương để đưa ông trở về. Giáo huấn của Đức Kitô về sự xét đoán không phải là một sự cấm đoán tiêu cực, mà là một lời mời gọi tích cực, mời gọi chúng ta trở thành những người kiến tạo lòng thương xót, trở thành những người chữa lành chứ không phải là những người gây thêm vết thương. Chúng ta được mời gọi trở thành người canh giữ anh em mình bằng tình yêu, chứ không phải bằng sự phán xét.

Chúng ta hãy cầu xin ơn Chúa Thánh Thần, xin Ngài ban cho chúng ta tầm nhìn mới của lòng thương xót. Xin Ngài giúp chúng ta dùng chiếc gương Lời Chúa để nhìn vào chính mình trước, để loại bỏ cái đà của sự kiêu ngạo, của thói đạo đức giả, và của sự thiếu yêu thương. Chỉ khi đôi mắt của chúng ta được thanh tẩy bởi lòng sám hối và được bôi dầu bằng lòng thương xót, chúng ta mới có thể thấy rõ mà giúp đỡ anh em mình một cách chân thật, nhân ái, và hiệu quả. Việc lấy cái rác ra khỏi mắt người anh em lúc đó sẽ là một hành động phục vụ thánh thiện, một sự chia sẻ kinh nghiệm chiến thắng tội lỗi, chứ không còn là một sự lên án nào nữa. 

Ước gì mỗi người chúng ta, sau khi suy gẫm Lời Chúa hôm nay, quyết tâm sống tinh thần tự xét mình mỗi ngày, thay vì xét đoán người khác. Chúng ta hãy nhớ rằng, cái đấu chúng ta dùng để đong cho người khác chính là cái đấu Thiên Chúa sẽ dùng để đong lại cho chúng ta. Hãy đong bằng đấu tình yêu, đấu khoan dung, đấu tha thứ, để rồi, chúng ta sẽ được nhận lại sự tha thứ và lòng thương xót vô biên từ Thiên Chúa Cha, Đấng giàu lòng thương xót. Amen.

Lm. Anmai, CSsR